زيست شناسي بيماري ايدز

پزشکي(سلامتي و بهداشت) :: ايدز HIV

موضوع: زيست شناسي بيماري ايدز

اچ آي وي ويروسي است که به بيماري مرگبار ايدز منجر مي شود. اين ويروس با حملات بي امان خود سيستم دفاعي بدن را چنان تضعيف مي کند که حتي کوچکترين عفونت ها جان بيمار را به خطر مي اندازند.

تاکنون دست کم 28 ميليون نفر در سراسر جهان در اثر ابتلا به ايدز در گذشته اند.

در حالي که 20 سالي است از شناسايي اچ آي وي مي گذرد، هنوز هيچ واکسني براي اچ آي وي و معالجه اي براي ايدز کشف نشده است. با اين حال نسل تازه داروها، طول عمر افراد آلوده به اچ آي وي را به طور چشمگيري افزايش مي دهد.

اچ آي وي (Human Immunodeficiency Virus) به سيستم دفاعي، يعني دقيقا همان سيستمي که معمولا در مقابل عفونت ها از بدن دفاع مي کند، هجوم مي برد.

اين ويروس به يک نوع خاص از گلبولهاي سفيد خون به نام ''سي دي 4 +'' حمله مي کند. اچ آي وي اين سلول را ربوده، ژن هاي خود را وارد دي ان اي آن مي کند، و از آن براي توليد ذرات ويروسي بيشتري استفاده مي کند. اين ذرات سپس ساير سلول هاي سالم سي دي 4 + را آلوده مي کنند.

آن دسته از سلول هاي سي دي 4 + که ميزبان ويروس اچ آي وي هستند در نهايت از بين مي روند. نحوه نابودي اين سلول ها هنوز براي دانشمندان مجهول است.

با کاهش شمار سلول هاي سي دي 4 + توانايي بدن براي مبارزه با بيماري ها افت مي کند و به تدريج به سطحي خطرناک مي رسد. از اين مرحله به بعد بيمار به ايدز (Acquired Immune Deficiency Syndrome) مبتلا شده است.

اچ آي وي نوع خاصي از ويروسي به نام ''رتروويروس'' (retrovirus) است. هرچند اين رتروويرسها نسبت به ويروس هاي معمولي ارگانيسم ساده تري دارند، اما از ميان بردن آنها دشوارتر است.

ژن هاي رتروويروسها در داخل دي ان اي سلول ها لانه مي کنند. به اين ترتيب هر سلول جديدي که از سلول ميزبان تکثير شود حاوي ژن هاي اين ويروس خواهد بود.

رتروويروس ها همچنين ژن هاي خود را با ضريب خطاي بالا در سلول ميزبان کپي مي کنند. توام شدن اين خصيصه با سرعت بالاي تکثير اچ آي وي ، باعث مي شود اين ويروس با همان سرعتي که منتشر مي شود، تعيير شکل نيز بدهد.

علاوه بر اين، ''پوششي'' که ذرات ويروس اچ آي وي در آن محفوظ است، جنسي مشابه سلول هاي بدن دارد که باعث مي شود سيستم دفاعي بدن نتواند ذرات ويروس را از سلول هاي سالم به راحتي تشخيص دهد.

اچ آي وي چگونه تکثير مي شود:

1- ويروس خود را مي چسباند: خوشه هاي پروتئيني در سطح بيروني ذرات ويروس، به دريافت کننده هاي پروتئيني ''سي دي 4 +'' سلول مقصد ''ملحق'' مي شوند.

2- ژن ها کپي مي شوند: ويروس اچ آي وي نمونه اي از اطلاعات ژنتيکي خود را کپي مي کند.

3- تکثير: ويروس اين کپي از ژن ها را وارد دي ان اي سلول ميزبان مي کند. وقتي سلول ميزبان شروع به تکثير مي کند، بخشهاي تشکيل دهنده ويروس اچ آي وي را هم تکثير مي کند.

4- ويروس جديد آزاد مي شود: بخشهاي تشکيل دهنده ويروس اچ آي وي در نزديکي جداره سلول جاسازي مي شوند. آنها يک ''جوانه'' را تشکيل مي دهند که از سلول جدا مي شود و به يک ذره جديد اچ آي وي تبديل مي شود.

ويروس اچ آي وي در خون، مايعات تناسلي افراد و همينطور شير مادر آلوده يافت مي شود.

اين ويروس همراه با اين مايعات وارد بدن ديگران مي شود.

راه هاي سرايت اچ آي وي:

- آميزش جنسي با فرد آلوده بدون رعايت اقدامات پيشگيرانه
- استفاده اشتراکي از سرنگ آلوده يا ابزاري که براي سوراخ کردن اعضاي بدن استفاده مي شود و آلوده هستند
- از طريق خون آلوده
- در معرض تماس قرار دادن زخم يا بريدگي در بدن با مايعات آلوده به اچ آي وي
- نوزادان مادران آلوده ممکن است در دوران جنيني، هنگام تولد يا از طريق تغذيه از شير مادرآلوده شوند

ويروس اچ آي وي در بزاق دهان شخص آلوده وجود دارد، اما ميزان آن کم تر از حدي است که بتواند بيماري را منتقل کند.

زماني که مايعات حامل ويروس خشک شده باشد، خطر انتقال ويروس نزديک به صفر خواهد بود.

براي پيشگيري از انتقال اچ آي وي، بهترين راه خودداري از برقراري رابطه جنسي با فرد آلوده به ايدز و استفاده از کاندوم هاي جنس ''لاتکس'' (نوعي پلاستيک) است.

ذرات با ابعاد اچ آي وي نمي توانند از کاندوم لاتکس عبور کنند و اگر به درستي و به طور منظم استفاده شوند شيوه کاملا موثري در کاهش خطر انتقال بيماري محسوب مي شوند.

هرچند تنها شيوه صد در صد موثر خودداري کامل از آميزش جنسي است.

معتادان تزريقي مي توانند با خودداري از مصرف سرنگ هاي مشترک خطر آلودگي به اچ آي وي را کاهش دهند.

توهمات پيرامون اچ آي وي

آي وي به طرق زير غير قابل سرايت است
- از طريق هوا، سرفه و عطسه
- از طريق بوسيدن، تماس پوستي يا دست دادن
- از طريق استفاده مشترک از لوازم آشپزي مانند ديگ و چاقو
- از طريق تماس با صندلي توالت
- از طريق حشرات، نيش يا گاز حيوانات
- از طريق شنا در استخرهاي عمومي
- از طريق خوردن غذايي که توسط فرد آلوده به اچ آي وي تهيه شده باشد
مراحل ابتدايي

حدود نيمي از افرادي که تازه به اچ آي وي آلوده مي شوند در عرض دو تا چهار هفته به علائمي شبيه آنفولانزا مبتلا مي شوند. اين علائم شامل تب، خستگي، ناراحتي پوستي، درد مفصل، سردرد و تورم در غدد لنفاوي است.

نمودار سمت چپ فرآيند تدريجي آلودگي به اچ آي وي را نشان مي دهد. واحد شمارش گلبولهاي سفيد سي دي 4 + برابر با تعداد آنها در يک ميليمتر مکعب خون است. با پيشرفت ويروس از تعداد آن کاسته مي شود.

يک سيستم دفاعي سالم داراي 600 تا 1200 سلول سي دي 4 + در ميليمتر مکعب است. اگر اين رقم به 200 عدد کاهش يابد، بيمار مبتلا به ايدز محسوب مي شود.

''بار ويروسي'' شمار ذرات ويروسي در ميليمتر مکعب است. در مراحل ابتدايي، اين رقم با تکثير سريع ويروس در خون به اوج مي رسد.

در برخي از افراد آلوده به اچ آي وي سالها طول مي کشد تا بيماري ايدز ظاهر شود و در اين مدت آنها احساس سلامت کرده و هيچ علائم بيروني حضور اين ويروس در آنها ديده نشود.

در ساير افراد آلوده به اچ آي وي ممکن است علائمي مانند کاهش وزن، تب و عرق، کهير و براي مدتي کوتاه پاک شدن حافظه نمود کند.

آزمايش هاي اچ اي وي:

- در جريان عمومي ترين آزمايش براي تشخيص اچ آي وي، يک نوع خاص از پادتن ها يا همان پروتئين هاي ضدبيماري رديابي مي شود
- با اين که پادتن ها در واکنش به حضور اچ آي وي در بدن توليد مي شوند، اما اين اتفاق شش تا دوازده هفته پس از آلودگي رخ مي دهد
- در حالي که اين پادتن ها در مبارزه با ويروس چندان موثر نيستند، اما به عنوان نشانه وجود ويروس در بدن قابل اعتماد هستند
- در چند هفته اي که رديابي آلودگي بي ثمر و جواب آزمايش منفي است، فرد آلوده مي تواند ويروس را به سايرين منتقل کند.
پيشروي بيماري ايدز در بدن

سيستم دفاعي بدن که از حمله ويروس صدمه ديده است، قواي خود را براي مبارزه با بيماري ها از دست مي دهد و هر نوع عفونتي مي تواند جان بيمار را تهديد کند.

کساني که به اچ آي وي آلوده هستند در مقابل بيماري هايي مانند سل، مالاريا و ذات الريه آسيب پذيرتر مي شوند و با افت شمار گلبولهاي سفيد سي دي 4 +، آسيب پذيري آنها از قبل هم بيشتر مي شود.

بيماران مبتلا به اچ آي وي همچنين در مقابل آنچه به ''عفونت هاي فرصت طلب'' معروف است آسيب پذير هستند. اين نوع از عفونتها از باکتري هاي شايع، قارچ ها و انگل هايي نشات مي گيرد که يک بدن سالم قادر به مبارزه با آنهاست، اما مي تواند در افرادي که سيستم دفاعي بدن آنها آسيب ديده ايجاد بيماري کند و گاه آنها را از پا در آورد.

برخي از اين عوامل بيماري زا زماني که شمار سلول هاي سي دي 4 + زياد است به بدل حمله مي کنند، اما اکثر آنها زماني که شمار اين سلولها به کمتر از 200 رسيد، يعني نقطه آغاز ظهور ايدز، فعال مي شوند.

در صورتي که مراقبتهاي کامل پزشکي در دسترس باشد، آن وقت مي توان به بيمار داروهاي درمانگر و محافظ در برابر برخي از اين عفونت ها را داد. البته اين داروها گاه گران است و به علاوه مي تواند عوارض جانبي داشته باشد.

*برفک

برفک و زونا
برفک يک عفونت قارچي است که معمولا به دهان، گلو يا دهانه رحم حمله مي کند.

ويروس زونا،''هرپيس سيمپلکس'' (herpes simplex)، مي تواند در دهان يا رحم ايجاد شود. هر دو عفونت شايع هستند، اما درصد وقوع آنها در ميان افراد مبتلا به اچ آي وي افزايش مي يابد و حتي مي تواند افرادي را که شمار سلول هاي سي دي 4 + آنها هنوز بالاست مبتلا کند.

علائم: برفک باعث پيدايش برآمدگي هاي سفيدرنگ در پوست و خشکي دهان مي شود و فرآيند بلعيدن غذا را دشوار مي سازد. زونا باعث پيدايش تاول هاي دردناک در ناحيه مبتلا مي شود.

سل*

سل عامل اصلي مرگ و مير در ميان مبتلايان به ايدز در سراسر جهان است و بسياري از کشورها همزمان با اپيدمي هاي اچ آي وي و سل روبرو هستند. سل ناشي از يک نوع باکتري است که بسياري از مردم حامل آن هستند، اما تنها در برخي از افراد باعث بيماري مي شود.

اگر افرادي که حامل اين باکتري هستند به اچ آي وي هم آلوده شوند، احتمال بروز سل در آنها 30 برابر افزايش مي يابد. سل ابتدا به ريه حمله مي کند، اما مي تواند به غدد لنفاوي و مغز هم سرايت کند.

علائم: سرفه شديد، درد در قفسه سينه، سرفه همراه با خون، خستگي مفرط، کاهش وزن، تب و تعرق شديد در هنگام خواب.

سرطان سيستم دفاعي بدن*

افراد آلوده به اچ آي وي بيش از ديگران در معرض ابتلا به انواع سرطانهاي سيستم دفاعي بدن موسوم به ان اچ ال (Non-Hodgkin’s Lymphomas) قرار دارند. ان اچ ال مي تواند به هر بخشي از بدن از جمله نخاع و مغز حمله کند و مي تواند ظرف يک سال بيمار را از پا درآورد. اين بيماري مي تواند، صرف نظر از شمار گلبولهاي سفيد سي دي 4 + در بدن بيمار اچ آي وي، بروز کند. شيمي درماني راه مقابله با اين نوع سرطانهاست.

علائم (ان اچ ال): تورم غدد لنفاوي، تعرق به هنگام خواب و کاهش وزن.

شمار سي دي 4+ : زير 250

زخم هاي بدخيم (کي اس)

کي اس (Kaposi’s sarcoma) يک نوع بيماري مشابه سرطان بوده و در ميان مردان آلوده به اچ آي وي شايع است. اين بيماري موجب ظهور زخم هاي (ليژن) قرمز يا بنفش رنگي مي شود که معمولا روي پوست ظاهر مي شود. اين بيماري همچنين مي تواند دهان، غدد لنفاوي، دستگاه گوارش و ريه ها را تحت تاثير قرار دهد و مرگبار باشد. اين بيماري معمولا به بيماراني که شمار سي دي 4 + آنها کمتر از 250 است حمله مي کند، اما در کساني که شمار اين سلول در آنها کمتر است وخيم تر خواهد بود.

علائم: زخم، نفس تنگي در صورتي که به ريه حمله کرده باشد، و خونريزي در صورتي که به دستگاه گوارشي حمله کرده باشد.

شمار سي دي 4+ : زير 200

ذات الريه (پي سي پي)
موضع: ريه

پي سي پي (Pneumocystis pneumonia) يکي از عفونت هاي ''فرصت طلب'' است که باعث ذات الريه مي شود. اين عفونت معمولا به ريه حمله مي کند اما همچنين مي تواند غدد لنفاوي، طحال، کبد يا مغز استخوان را هدف قرار دهد. اين بيماري همواره از علل عمده مرگ و مير در ميان بيماران آلوده به اچ آي وي بوده است، اما اکنون به کمک دارو قابل پيشگيري و معالجه است. اين بيماري اغلب افرادي را که شمار سي دي 4 + در آنها کمتر از 200 است مبتلا مي کند.

علائم: تب، سرفه خشک، حس فشردگي در قفسه سينه و دشواري در عمل تنفس.

شمار سي دي 4+ : زير 100

عفونت هاي مغزي
بيماران اچ آي وي همچنين در مقابل دو نوع عفونت، که عموما به مغز حمله مي کند، آسيب پذير هستند. توکسوپلاسموسيس (Toxoplasmosis) که از يک انگل در حيوانات ناشي مي شود، مي تواند باعث پيدايش زخم در مغز شود. کريپتوکوکوس (Cryptococcus) - نوعي قارچ در خاک - اغلب باعث مننژيت مي شود. اين بيماري در پرده نخاع و مغز عفونت ايجاد مي کند و مي تواند به اغما و مرگ منجر شود. اين عفونت ها در بيماراني که شمار سلول هاي سي دي 4 + در آنها کمتر از 100 است شايع است.

علائم: سردرد، تب، مشکلات بينايي، تهوع و استفراغ، ضعف در يک طرف بدن، دشوار شدن تکلم و راه رفتن (توکسوپلاسموسيس)، گرفتگي عضلات گردن (مننژيت).

شمار سي دي 4+ : زير 75

عفونت شکم (ام اي سي)

ام اي سي يا ام اي آي (Mycobacterium avium complex) عفونتي است که از باکتري هاي موجود در آب، گرد و غبار، خاک و مدفوع پرندگان ناشي مي شود. اين بيماري به لايه بيروني معده و روده حمله مي کند و در نهايت مي تواند در خون و ساير بخش هاي بدن منتشر شود. ام اي سي اغلب کساني را که شمار گلبولهاي سفيد سي دي 4 + در آنها کمتر از 75 است مبتلا مي کند.

علائم: شکم درد ، تهوع و استفراغ که به تب مي انجامد، تعرق در خواب، بي اشتهايي، کاهش وزن، خستگي، اسهال.

شمار سي دي 4+ : زير 50

خطر نابينايي (سي ام وي)

سي ام وي (Cytomegalovirus) يک عفونت مرتبط با ويروس زونا (هرپيس) است و در بيماران اچ آي وي اغلب باعث ابتلا به تورم شبکيه چشم (retinitis) مي شود. اين بيماري با مرگ سلول هاي شبکيه در ناحيه عقب چشم همراه است و در صورتي که معالجه نشود به سرعت مي تواند باعث نابينايي شود. سي ام وي توسط دارو قابل مهار است. اين ويروس همچنين مي تواند بر ساير بخش هاي بدن اثر بگذارد. اين بيماري به ندرت به افرادي که شمار سلول هاي سي دي 4 + آنها بيش از 100 است حمله مي کند، و اغلب افرادي را که شمار اين سلول در آنها کمتر از 50 است مبتلا مي کند.

علائم: مشکل بينايي مانند ديدن لکه هاي سياه متحرک، تاري در ديد و پيدايش نقاط کور.

داروهاي ضد ايدز
از زمان آغاز اپيدمي اچ آي وي، مجموعه اي از داروها ساخته شده اند که از طريق مهار توانايي تکثير اين ويروس، عمر افراد مبتلا به اچ آي وي را به طور قابل ملاحظه اي افزايش مي دهد. اين داروها از سرعت نابودي سي دي 4 + بيماران مي کاهد و مي تواند بروز ايدز را به تاخير بياندازد، اما آن را معالجه نمي کند.

در مجموع چهار دسته دارو وجود دارد که در مقاطع مختلف آلودگي و رشد اچ آي وي و ايدز عمل مي کنند:

1) بازدارنده هاي ورودي: اين داروها به پروتئين هاي موجود بر سطح بيروني ويروس اچ آي وي مي چسبد و از پيوستن و ورود آن به سلول هاي سي دي 4 + جلوگيري مي کند. تاکنون تنها يک نمونه از دارو، به نام ''فوزيون'' (Fuzeon)، وارد بازار شده است.

2) بازدارنده هاي ان آر تي (Nucleoside reverse transcriptase): اين بازدارنده ها ويروس اچ آي وي را از نسخه سازي از ژنهاي خود باز مي دارد. نوکليوسايدها مصالح ساختماني اين ژنها هستند. اين دارو فرآيند نسخه سازي را از طريق توليد نمونه هاي معيوبي از اين مصالح ساختماني مختل مي کند.

3) بازدارنده هاي ان ان آر تي (Non-nucleoside reverse transcriptase): اين بازدارنده ها نيز فرآيند نسخه سازي را مختل مي کنند. آنها با چسباندن خود به آنزيمي که اين فرآيند را کنترل مي کند نسخه سازي را مختل مي کنند.

4) بازدارنده هاي نوع پروتيز (Protease): اين داروها به آنزيم ديگري به نام پروتيز که نقشي اساسي در جمع آوري ذرات ويروس تازه دارد، مي چسبند.

داروهاي ضدويروس ايدز بايد به صورت ترکيبي مصرف شوند. معمولا سه نوع داروي مختلف از دست کم دو دسته مختلف از داروها به طور همزمان به بيمار تجويز مي شود. با تغيير شکل دادن ويروس اچ آي وي، برخي از نمونه هاي اين ويروس در مقابل داروها مقاوم مي شوند. بنابراين شانس کنترل اچ آي وي در صورت استفاده از چند دارو بيشتر خواهد بود. در برخي موارد از آلودگي هاي تازه، ويروسهايي رديابي شده اند که حتي پيش از آغاز معالجات در برابر داروهاي موجود مقاومت نشان مي دهند.

عوارض جانبي

عوارض جانبي شايع:
- تهوع، استفراغ، سردرد، خستگي مفرط، کهير، اسهال، بي خوابي، بي حسي در اطراف دهان، درد معده

ساير عوارض جانبي
- التهاب لوزالمعده، آسيب به کبد و لوزالعمده، زخمهاي درون دهان، تغيير شکل بدن، آسيب به سلولهاي عصبي، کم خوني، درد عضلاني و ضعف.

مطلب بعدی :: مطلب قبلی