زالو يا عَلق درمانگري طبيعي

پزشکي(سلامتي و بهداشت) :: طب مکمل

موضوع: زالو يا عَلق درمانگري طبيعي

زيست شناختي
زالوها،كرم هاي حلقوي يا بندبند هستند كه قرابت زيادي با كرم هاي خانگي دارند و اندام هاي آن ها از نظر آناتومي و ساختاري بيشتر اختصاصي شده اند. بدن تمام زالوها به طور يكسان از 34 بند تشكيل شده است. در هر بند يك اندام مكنده قوي است كه محكم به انتهاي بند وصل شده است. (مكنده پسين يا پيشين ممكن است بسيار كوچك باشد.) شكل بدن متغيير است، ولي ميزان پهناي آن بستگي به درجه انقباض و كشيدگي ماهيچه ها دارد. دهان در قسمت پيشين مكنده، و معقد درقسمت خلفي و درست روبه روي مكنده پشتي قرار دارد. زالوها معمولاً داراي سه آرواره به شكل Yشكسته هستند. زالوهاي استراليا تنها داراي دو آرواره هستند، كه به شكل Vقرار گرفته اند طول اين زالوها از 7 ميليمتر تا 200 ميليمتر متغيير است.

انواع مختلف
زالوها برحسب روش تغذيه طبقه بندي مي شوند .
گروه اول،گروه زالوهاي آرواره دار يا Gnatbobdellid ، واجد آرواره هاي مسلح به دندان است، كه با آنها ميزبان را گاز مي گيرند، و به وسيله توليد يك نوع آنزيم روده اي به نام هيرودين از انعقاد خون جلوگيري مي كنند.
گروه دوم، زالوهاي بدون آرواره يا Rhycobdellida هستند كه يك برآمدگي سوزن مانند به نام خرطوم دارند كه آن را وارد بدن ميزبان مي كنند، و آنزيمي بنام همي تين در داخل بدن ميزبان ترشح مي كنند، كه لخته هاي خون را در لحظه تشكيل حل ميكند.
زالوهايي كه در داخل بدن خزنده هاي آبي زندگي مي كنند واجد چنين اندامي هستند. گروه سوم، زالوهاي كرمي يا Pharyngobdellia هستند كه فاقد هرگونه آرواره يا دندان مي باشند و طعمه را يك باره مي بلعند. غذاي اين ها را غالباً بي مهرگان تشكيل مي دهند.

تنفس
تنفس از طريق ديواره بدن صورت مي گيرد. به منظور تبادل گازي، حركت نوساني در سراسر بدن برخي از زالوها مشاهده مي شود. زالوهاي آبي بيشتر تمايل دارند، در سطح آب حركت كنند تا از اكسيژن سطح آب استفاده كنند.كاهش فشار اتمسفر منجر به كاهش اكسيژن محلول در آب مي شود، و در نتيجه زالوها به سطح آب مي آيند، تا كمبود اكسيژن خود را جبران كنند. در اين حالت تعداد زالوها، در سطح آب 90درصد افزايش مي يابد. به وسيله اين نشانه مي توان وضعيت آب و هوايي را، به راحتي پيش بيني كرد.

اندام هاي حسي
اندام هاي حسي در راس و سطح بدن زالو قرار دارند، و او را قادر مي سازند تا تغييرات شدت نور، دما و لرزش و تكان ها را احساس كند. گيرنده هاي موجود در سر، امكان حس كردن بو، را براي زالو فراهم مي كند. ممكن است، يك يا دو جفت چشم نيز در سر داشته باشند. تعداد چشم ها و ترتيب آنها در شناسايي نوع زالو موثر است. هرچند كه شناسايي قطعي آنها نياز به تشريح كامل دارد. گون Rhyconbdellidas قادر به تغيير رنگ خود هستند. علت اين كار استتار نيست و هنوز دليل قطعي آن مشخص نشده است.

توليد مثل
زالوها، هرمافروديت هستند. يعني داراي هر دو اندام جنسي نر و ماده مي باشند. مانند كرمهاي خاكي داراي ناحيه اي از پوست ضخيم شده به نام clitellum هستند كه تنها در دوره توليد مثل آشكار مي شود. Rhyneobdelld فاقد هرگونه آلت جنسي نرينگي هستند، ولي توليد مجموعه اي از اسپرم هاي نوك تيز مي كنند، كه از طريق ديواره بدن با فشار وارد بدن شده و به محل تخمك گذاري مي رود. Clitellum يك مايع ژلاتيني بنام Cocoon ترشح مي كند كه حاوي مواد مغذي است و تخم ها در آن جاي مي گيرند. پس از اين، زالو بدن خود را جمع و منقبض مي كند، تا از مايع لزج Cocoon جداشود. اگر Cocoon به سنگ يا برگ بچسبد به شكل يك توده ابري شكل خشك مي شود. پس از گذشت هفته ها يا ماهها، زالوهاي نوزاد بالغ مي شوند. زالوهاي بالغ پس از يك يا دو دوره توليد مثل مي ميرند .

تغذيه
بيشتر زالوها ، خون خوار هستند. آنها موجوداتي هستند كه با مكشِ خون ميزبان خود تغذيه مي كنند. اگر ميزبان مورد نظر زالو در دسترس نباشد، آنها از ميزبان هاي ديگري استفاده مي كنند. بعضي از آنها از خون انسان و ساير پستانداران و برخي ديگر از خون ماهي، قورباغه، لاكپشت و پرندگان تغذيه مي كنند. بعضي از آنها هم از خون زالوهايي تغذيه مي كنند كه پس از حمله كشته شده اند.

جستجوي غذا چگونه يك نوزاد زالو به دنبال غذاي مورد نياز خود مي رود؟
يك زالوي خون خوار نسبت به نور و محرك هاي فيزيكي بسيار سريع واكنش نشان مي دهد. او مدام وضعيت خود را تغيير مي دهد، بدنش حركت موج مانند دارد و سرش را دائم مي چرخاند. گاهي اوقات خود را به صورت كاذب بي حركت نشان مي دهد. يعني بدنش را از طول مي كشد و بدون حركت باقي مي ماند .در اين حالت گيرنده هاي حسي پوست بيشترين حساسيت و گيرايي را دارند. وقتي زالو روي بدن يك ميزبان متحرك قرار مي گيرد خود را به شكل يك حلقه در مي آورد و آن قدر مكنده پيشين خود را روي بدن ميزبان حركت مي دهد تا آن را وارد بدن او كند. زالوهاي آبزي بيشتر به دنبال طعمه مي گردند، در حاليكه زالوهاي خاكي به طور اتفاقي به ميزبان حمله مي كنند.

گازگرفتن
وقتي يك زالوي آرواره دار ميزبان خود را گاز مي گيرد، مكنده خود را محكم به بدن او مي چسباند و با آرواره هاي دندانه دار نيمه حلقوي، مانند اره كمي آن را مي برد. و با ايجاد يك بريدگي در پوست يك مايع لزج (موكوس) را از نفروپورس ها (منافذ خارجي روي اندام هاي كليه شكل مانند) ترشح مي كنند. اين مايع كمك مي كند تا مكنده كاملاً بچسبد. يك ترشح بزاق مانند شامل مواد ضد انعقاد و هيستامين تمام زخم را فرا مي گيرد، و زالو بدن خود را در حال استراحت قرار مي دهد، تا خون وارد معده اش شود. تركيب اين ترشح باعث جاري شدن خون مي شود و ازلخته شدن آن در داخل بدن زالو پيش گيري مي كند. يك نوع باكتري در شكم زالو به هضم خون كمك مي كند و ثابت شده است كه نوع باكتري بر حسب نوع زالو و نوع ميزبان متغيير است. اين باكتري همچنين از رشد باكتري هاي عامل فساد (گنديدگي) خون جلوگيري مي كند.

محل زندگي
بيشتر زالوها در آب هاي جاري زندگي مي كنند. اما بسياري از گونه هاي خاكي و دريايي آن نيز وجود دارند. زالوهاي زميني بيشتر روي زمين يا روي شاخ و برگ ها زندگي مي كنند. درجنگل هايي كه مقدار رطوبت كمتر است. بيشتر درآبراه هاي مرطوب جايگزين مي شوند. اغلب آنها نمي توانند وارد آب شوند و درآب زنده بمانند، اما به صورت غوطه ور يا شناور مدتي زنده مي مانند. گونه هاي خاكي در آب و هواي خشك و درشكاف هاي زيرزميني خاك ماه ها بدون آب زنده مي مانند. در چنين شرايطي بدن سخت و جمع مي شود، مكنده ها قابل تشخيص نيستند و پوست كاملاً خشك مي شود. در صورت ترشح چند قطره آب، اين زالوها كاملا شناور و فعال مي شوند. زالوهاي خاص آب هاي جاري ترجيح مي دهند، كه درآب هاي با جريان آهسته يا آب هاي ساكن زندگي كنند، اما گونه هاي آن ها از جريان هاي تند آب نيز جمع آوري شده اند.
مصارف پزشكي
بيش از دوهزار سال است كه از زالو به شكل ابزار سوزن مانند، ابزاري كه به بدن مي چسبد و خون را مي مكد، در درمان بسياري از بيماري ها استفاده مي شود. در فاصله سال هاي 1830 تا 1850 زالو بيشترين كاربرد را دراروپا داشته، اما كاهش تعداد آن ها منجر به كاهش مصرف آنها شد. امروزه از زالو، استفاده هاي باليني و درماني موثر و كاربردي به عمل مي آيد. در جراحي هاي پلاستيك، در اثر تراكم خون سياهرگ در پوست يا ماهيچه يك نوع دلمه ايجاد مي شود و زالو براي درمان آن بسيار ارزشمند است. از زالو همانند ساير فرآورده هاي خوني استفاده مي شود، يعني يك زالو فقط براي يك مريض و فقط يك بار استفاده مي شود. از زالو در درمان Black eyes نيز استفاده مي شود، و از هيرودين آن در درمان تورم گوش مياني استفاده مي شود . همچنين اين ماده به عنوان يك سيستم ضد انعقاد درآزمايشات قابل استفاده است و درنمونه گيريهاي خارجي خون نيز ممكن است قابل استفاده باشد.

دفع كننده هاي زالوها
علي رغم آزمايشات متعددي كه انجام شده، تا كنون هيچ ماده موثري براي دفع كردن زالو شناخته نشده است. به كار بردن مخلوطي از تركيب روغن زيتون، حشره كش هاي قوي مناطق استوايي، آب ميوه و استفاده از لباس هاي غير قابل نفوذ، تنها راه دفع زالو هستند.

زخم
حضور هيرودين در جاي زخم باعث خون ريزي آهسته و مداوم برا ي چندين ساعت مي شود. اگر چه از دست رفتن خون چندان محسوس نيست . باكتري هاي معده نيز باعث ايجاد عفونت مي شوند. در اقدامات مربوط به پيگيري پس از درمان با زالو، اين عفونت با مصرف آنتي بيوتيكهاي مناسبي كنترل مي شود ممكن است گازگرفتن زالو منجر به ايجاد خارش و تحريك در محل زخم شود. هيچ تئوري خاصي در اين مورد ارائه نشده است. ولي به نظر مي رسد فشاري كه قسمت هاي دهاني به پوست وارد مي كنند تا از آن جدا شوند موجب ايجاد اين واكنش شود.

آيا زالو ها باعث انتقال بيماري مي شوند؟
هيچ مدرك خاصي دراين مورد نيست. در بدن زالوهاي بدون آرواره انگل مالاريا (تري پانوزوم) وجود دارد، اما به نظر نمي رسد زالوهاي آرواره دار، ميزبان باشند. مواردي از حساسيت به گازگرفتگيِ زالو گزارش شده است. در اين مورد، بسته به شدت واكنش هاي ايجاد شده، مي بايست مراقبت هاي پزشكي لازم به عمل آورد.

مطلب بعدی :: مطلب قبلی