شگفتيهاي خواب

پزشکي(سلامتي و بهداشت) :: طالع بيني ازدواج

موضوع: شگفتيهاي خواب - بخش اول

پيـش از آشنـايي بـا فيـزيـولوژي خـــواب، ابتدا با چند پديده و اختلال
خواب آشنا شويد:

1-توهمات قبل از خواب(hypnagogic hallucinations):

تـوهـمـات قـبـل از خواب، احساساتي است كه فرد پيش از به خواب رفتن آن ها را تجربه ميكند. توهمات هنگام بيداري(hypnopompic hallucianations) نيز احساساتي است كه فرد پيش از بيدار شدن از خواب آنها را تجربه ميكند. مجموعه اين احساسات، تجاربي مشابه خواب واضح هستند كه حين به خواب رفتن و بيدار شدن از خواب اتفاق مي افتند. اين تجارب چنانچه با فلج خواب همراه باشند، ميتوانند بسيار وحشت آور باشند.

توهمات خواب:

1-قريب الوقوع بودن لحظه مرگ.

2-احساس حضور يك شخص (معمولا بدخواه و شرير)

3-احساس فشار بر روي بدن(پشت و يا قفسه سينه)

4-توهمات شنيداري(صداي پا و يا صحبت افراد)

5-توهمات ديداري(اشخاص،نورها،سايه ها)

6-ورود به روياي روشن(lucid dream)

7-توهمات پساوايي(لمس شدن و يا گرفتن يك شيء)

8-احساس سقوط.

9-افزايش چشمگير قوه تخيل.

10-احساس شناور بودن و تجربه خروج از بدن(برون فكني).

حين تجربه توهمات پيش از خواب و هنگام برخاستن از خواب، فرد ممكن است بيدار بنظر برسد، اما با توجه به امواج مغزي از لحاظ تكنيكي خواب محسوب ميگردد. همچنين ممكن است فرد نسبت به محيط و وضعيت خويش كاملا هوشيار باشد.بسياري از هنرمندان، موسيقي دانان و مهندسين از اين وضعيت سود جسته و كمال بهره را ميبرند. چراكه در اين وضعيت ذهن آزاد بوده و نسبت به خلق ايده هاي نو و بروز خلاقيت در مطلوب ترين شرايط قرار دارد.40 درصد افراد حداقل يك بار در طول زندگي خود اين پديده را تجربه كرده اند. اين وضعيت ممكن است به اشتباه به پديده هاي فراطبيعي نسبت داده شود. نظير: ادراك فراحسي، تله پاتي، ارواح، پيشگويي، ربوده شدن توسط موجودات فرازميني.

تكانهاي قبل از خواب(hypnic jerks/hypnogogic jerks/myocolonic jerks):

تكانهاي (انقباضات) عضلاني غير ارادي اي هستند كه حين گذر ازمرحله بيداري به مرحله خواب، بطور ناگهاني و قوي روي ميدهند. اين تكانهاي به همراه احساس شوك الكتريكي، احساس سقوط، احساس يك نور خيره كننده كه از داخل سر و چشمها سرچشمه ميگيرد، احساس سروصدايي كه بنظر از داخل سر مي آيد و توهمات ديداري روي ميدهند. اين تكانها معمولا شبي يك يا دو مرتبه تجربه گرديده و ممكن است باعث حركت بدن (معمولا دست و يا پاها) در رختخواب گردند. اين تكانها كاملا طبيعي بوده و تقريبا در همه افراد تجربه ميگردد (70 درصد افراد)، بويژه زماني كه فرد خسته و يا دچار محروميت از خواب باشد. تواتر و شدت آنها پس از مصرف زياد كافئين و ساير محرك ها، فعاليت بدني شديد پيش از خواب و استرسهاي هيجاني، افزايش مي يابد.

علل ايجاد تكانهاي قبل از خواب:

1- يك بخش طبيعي پروسه خواب است (گذر از بيداري به خواب)، كه در آن سرعت تنفس و دماي بدن كاهش مي يابند.

2-احساس آرميدگي(relaxation) پيش از خواب در مغز به اشتباه به شكل سقوط و واژگون شدن تفسير ميگردد. از اينرو بدن با ايجاد يك رفلكس (عكس العمل غير ارادي) حفاظتي بدن را تكان ميدهد تا به شكل راست و استوار باقي بماند.

هنگامي كه دفعات تكرار اين تكانها از حد طبيعي فراتر روند، اختلال حركت ريوديك اندامها روي ميدهد.

اختلال حركت پريوديك اندامها(periodic limb movement disorder)(PLMD):

يك اختلال خواب است كه تكانهاي قبل خواب بيشتر از معمول تجربه ميگردند. اين تكانهاي اغلب در دستها و پاها بروز ميكنند. تكانها ممكن است هر 5 تا 90 ثانيه يكبار تكرار شوند. اين اختلال در هر سني ممكن است بروز يابد اما در 5 درصد افراد 30 تا 50 سال و در 50 درصد افراد بالاي 65 سال مشاهده ميشود. علت آن بي خوابي و خواب آلودگي در طي روز است. اين اختلال با نشانگان پاهاي بي قرار مرتبط است، بطوري كه 80 درصد افراد مبتلا به نشانگان پاي بي قرار آن را تجربه ميكنند.

نشانگان پاهاي بي قرار(RESTLESS LEG SYNDROME)(RLS):

عبارت است از احساس نياز غير قابل كنترل به حركت دادن دستها و پاها بمنظور متوقف كردن احساسات مرموز، دردناك وناراحت كننده در بدن. اين احساسات اغلب در پاها و در ناحيه ساق پا احساس ميگردد. اين احساسات معمولا به شكل سوزن سوزن شدن، خارش، احساس خزيدن يك موريانه درون پا و احساس كشش در پا توصيف ميگردن. حركت اندام درگير مثل پاها باعث تعديل احساس ناخوشايند و تسكين موقت آن ميگردد. اين احساسات با بي تحركي (نشستن و دراز كشيدن) و آرميدگي افزايش و با فعاليت و حركت عضو درگير كاهش مي يابند. همچنين اين احساسات ناخوشايند هنگام غروب و شب هنگام تشديد ميشوند. نشانگان پاي بي قرار ميتواند به بي خوابي بيانجامد.

علل ايجاد پاهاي بي قرار:

ناشناخته-وراثت-فقر آهن-فقر فولات-مصرف برخي داروها (ضد افسردگي ها، ضد تهوع ها، آنتي هيستامين ها، ضد روانپريشي ها، ضد تشنج ها)، مصرف الكل و كافئين، حاملگي-واريس-ديابت-مشكلات غدد تيروئيد-نوروپاتي محيطي (آسيب به اعصاب پاها و دست ها)، پاركينسون، بيماريهاي خود ايمني، بيماري سلياك، روماتيسم-افزايش اوره خون-آسيب به نخاع-همچنين اضطراب و افسردگي در بروز آن دخيل ميباشند.

درمان نشانگان پاهاي بي قرار:

حذف الكل و مواد حاوي كافئين-ورزش كردن (پياده روي، يوگا و انجام حركات كششي)-سيگار نكشيدن-حذف شكر، قند، تري گليسيريدها، گلوتن-رعايت بهداشت خواب-مصرف مكملهاي B12، منيزيوم، فولات، آهن، ويتامين E و كلسيم-ماساژ ساق پا-قرار گرفتن در وان آب داغ و يا سرد-قرار دادن بالش بين زانوها حين خواب-پوشيدن جورابهاي ساق بلند تنگ-مشغول كردن ذهن به موضوعات ديگر.

حمله خواب(narcolepsy):

يك اختلال نورولوژيك است كه با خواب آلودگي شديد در طي روز،حمله هاي خواب و اختلال در مرحله حركات سريع چشمها(REM) همراه است، حتي چنانچه فرد از خواب شبانه كافي برخوردار باشد. حملات خواب ناگهاني و غير قابل مقاومت هستند. حملات خواب ممكن است چندين بار در طي روز روي دهند.

علايم حمله خواب:

1-بي خوابي شبانه.

2-كاتاپلكسي(CATAPLEXY): اپيزودهاي ناگهاني از دست رفتن عملكرد عضلات كه ميتواند يك ضعف مختصر در عضلات (سستي گردن يا زانوها، افتادگي عضلات صورت و ناتواني در صحبت كردن) و يا سقوط كامل فرد باشد. حملات معمولا در پي واكنشهاي هيجاني ناگهاني نظير خنده، خشم، تعجب، ترس، نشاط و ارگاسم روي ميدهند، كه ميتواند چند ثانيه تا چند دقيقه طول بكشند. فرد در اين مدت هوشيار است و حس شنوايي اش طبيعي است،اما دچار تاري ديد گرديده و گفتارش نامفهوم ميشود.

3-فلج خواب. (به مقاله فلج خواب رجوع كنيد)

4-توهمات قبل از خواب ديداري و شنيداري.

5-رفتارهاي خودكار: فرد به عملكرد خود (صحبت كردن، جابجا كردن اشياء و غيره) حين اپيزود حمله خواب ادامه ميدهد. اما پس از بيداري آنها را به خاطر نمي آورد.

6-حركات سريع چشمها حين حمله خواب.

علت ايجاد ناركولپسي:

مراحل خواب بطور طبيعي طي نميشوند و در آن فرد بطور مستقيم وارد مرحله حركات سريع چشمها(REM) ميشود. افراد سالم پس از 90 دقيقه وارد مرحله (REM) ميشوند. بنابراين:

1-خواب شبانه عميق نبوده و براي جبران كم خوابي فرد بايستي در طي روز نيز بخوابد.

2-ممكن است فرد در هر وضعيتي به خواب رود (آشپزي، حين كار و يا رانندگي)

3-پس از حمله خواب فرد ناگهان از خواب مي پرد.

4-ممكن است حتي پس از چند ثانيه خوابيدن رويا ببيند و معمولا قادر به يادآوري آنها است.

علت ايجاد ناركولپسي پيش زمينه هاي ژنتيكي و شروع كننده هاي محيطي نظير ويروسها ميباشند.از هر 2000 نفر يكي به حمله خواب مبتلا است. ناركولپسي يك اختلال مادام العمر است كه بايستي با مصرف دارو و تغيير سبك زندگي كنترل گردد.

وحشت شبانه(NIGHT TERROR/PAVOR NOCTRNUS):

يك ناهنجاري خواب است كه با وحشت شديد و ناتواني موقت در بازيافتن هوشياري كامل، همراه است. فرد بطور ناگهاني از مرحله چهارم خواب بيدار ميشود، كه با نفس نفس زدن، ناله كردن، جيغ زدن و فرياد كشيدن همراه است. معمولا در اين وضعيت بيدار كردن كامل فرد غير ممكن است و فرد مبتلا بطور طبيعي بدون اينكه از خواب بيدار شود، مجدداً مي خوابد. وحشت شبانه با كابوس (NIGHTMARE) متفاوت است:

1-در وحشت شبانه فرد وقتي برمي خيزد هوشيار نيست و چنانچه وي را وادار به بيدار شدن كنيد ممكن است وحشت شبانه تا 20 دقيقه نيز ادامه يابد.

2-وحشت شبانه در درجات عميق خواب غير (REM) روي ميدهند و فرد معمولا آنها را به خاطر نمي آورد. اما كابوسها در مرحله (REM) روي داده و معمولا قابل يادآوري هستند.

3-كابوسها يك روياي هولناك هستند اما وحشت شبانه رويا نيست. بلكه ترس است كه احساس ميشود، كه توام با تنش هراس است، بدون تصوير ديداري و شنيداري مشخص. فقدان رويا باعث ميگردد تا فردي كه از وحشت شبانه بيدار گرديده احساس حيراني و گم گشتگي بسيار شديدي را تجربه كند، كه ميتواند با يك فراموشي مـــوقت (2 تا 3 دقيقه اي) همراه باشد كه در آن ممكن است فرد حتي اسم، موقعيت مكاني و سن خود را نيز از ياد ببرد.

يك خصيصه عمومي وحشت هاي شبانه تجربه حس قوي خطر است. افرادي كه از وحشت شبانه رنج ميبرند همواره از يك موجود محسوس و يا غير محسوس خبر ميدهند كه قصد صدمه زدن به آنها را دارد. وحشت خواب ممكن است در هر سني بروز يابد اما كودكان 2 تا 12 سال بيشتر مستعد آن ميباشند.

علل ايجاد وحشت شبانه:

1-علت آن زمينه ژنتيكي است اما شروع كننده هاي آن ميتوانند استرس هيجاني روز قبل، تب بالا، محروميت از خواب، زندگي پر استرس و مصرف برخي داروهاي تاثير گذار بروي سيستم عصبي مركزي، باشد.

ساير علايم وحشت شبانه:

افزايش سرعت تنفس و تپش قلب، تعريق، جيغ و يا فرياد كشيدن.

كودك جيغ ميكشد، بيدار بنظر ميرسد اما گيج و منگ است و به محركات پاسخ نميدهد. كودك از حضور والدين آگاه نيست و معمولا صحبت نميكند. هر اپيزود وحشت خواب معمولاً 1تا 2 دقيقه طول ميكشد اما ممكن است تا 30 دقيقه هم ادامه يابد. براي درمان معمولا نياز به دخالت پزشك نيست مگر آنكه كودك بيش از يك بار در هفته آن را تجربه ميكند.

علل ايجاد كابوس: خستگي، محروميت از خواب، الگوي خواب نامنظم، تب بالا، ضربه هاي روحي، استرس، اضطراب، و در كودكان به عنوان يك مكانيسم در كنار آمدن با تغيير و تحولات زندگي (آغاز سن مدرسه رفتن، نقل مكان كردن، متاركه والدين)

خوابگردي(SLEEPWALKING/SOMNAMBULISM):

يك اختلال خواب است كه فرد مبتلا هنگام خواب دست به فعاليتهايي ميزند كه مربوط به حالت بيداري است. 18 درصد جمعيت جهان مستعد خوابگردي ميباشند. خوابگردي در مرحله 3 يا چهارم خواب عميق غير (REM) روي ميدهد.

فعاليتهايي كه فرد مبتلا به خوابگردي حين خواب ممكن است انجام دهد:

به حمام رفتن، تعويض لباسها، رانندگي، غذا خوردن، راه رفتن، دويدن، سوت زدن، گشودن و يا شكستن در و پنجره ها، نظافت منزل، ارتكاب به قتل.

برخلاف تصور عموم، فرد در اين حالت با چشمان باز به فعاليت مي پردازد، بنابراين ميتواند مسير خود را تشخيص دهد، نه با چشمان بسته و دستهاي كشيده. در اين وضعيت ميتوان با فرد خوابگرد صحبت كرد اما معمولا پاسخهاي وي كند و نامفهوم است. معمولاً بيدار كردن فرد در حالت خوابگردي موجب پرخاشگري وي ميشود. از آنجايي كه فعاليت هاي فرد خوابگرد خارج از كنترل ذهن هوشيار ميباشد، در مواردي كه خطر وي و يا ديگران را حين خوابگردي تهديد ميكند، بايستي حتماً وي را از خواب بيدار كنيد. عمده ترين پي آمد خوابگردي احتمال صدمه زدن فرد خوابگرد به خود و سايرين است كه بايستي با اتخاذ تدابير پيشگيرانه از آنها جلوگيري بعمل آورد.

علت ايجاد خوابگردي:

در خوابگردي فرد ناگهان از خواب عميق بر مي خيزد. خستگي، استرس، بي خوابي، اختلالات ذهني و پاسخ به مصرف برخي داروها و الكل شروع كننده هاي آن ميباشند.

سكس در خواب(SLEEP SEX/SEXSOMNIA):حالتي از خوابگردي است كه فرد حين خواب رابطه جنسي برقرار ميكند.

صحبت كردن در خواب(SLEEP TALKING/SOMNILOQUY):به بلند صحبت كردن حين خواب اطلاق ميگردد، كه مضمون آن معمولا براي شنوندگان نامفهوم است.50 درصد كودكان و 5 درصد بزرگسالان به آن مبتلا هستند.

غذا خوردن در خواب(NOCTURNAL/SLEEP EATING): يك اختلال خواب و تغذيه است كه فرد در حالت خوابگردي مقادير زيادي غذا ميخورد. غذا خوردن در خواب ميتواند به چاقي و يا حتي خفه شدن فرد بيانجامد.

اختلال رفتار حركات سريع چشمها(RBD):

عبارت است از گسيختگي مراحل خواب و فقدان فلج(ATONIA) حين خواب (REM). در مرحله حركات سريع چشم، عضلات بدن فلج ميشود تا فرد روياهاي خود را بروز ندهد. اين فقدان بازدارندگي عضلاني باعث ميشود فرد روياهاي خود را بطور ناخودآگاه برون ريزي كند. اين اختلال ميتواند به جراحات، كوفتگي ها، شكستگي و ساير آسيب هاي جدي در فرد و اطرافيان وي منجر گردد.

خواب زدگي(HYPERSOMNIA):

خواب آلودگي شديد در طي روز است. معمولاً فرد زياد ميخوابد و در بيدار شدن مشكل دارد. برغم خواب طولاني مدت شبانه باز در طي روز چندين بار چرت ميزند، اما تاثيري در كاهش خواب آلودگي وي ندارد.

ساير علايم خواب زدگي:

اضطراب، زودرنجي، بي حالي، بي قراري، كندي تفكر، تكلم آهسته و كند، بي اشتهايي، توهم، اشكال در حافظه، گيجي و سردرد.

علل ايجاد آن:

ساير اختلالات خواب (ناركولپسي، پاهاي بي قرار و توقف تنفس حين خواب)، اشكال در عملكرد سيستم اعصاب خودمختار، سوء مصرف الكل و ساير داروها، تومور مغزي، آسيب به سر و سيستم اعصاب مركزي، نشانه محروميت از برخي داروها، ژنتيك، ناشناخته، افسردگي.

مطلب بعدی :: مطلب قبلی