رايانه، افسونگر پرخطر

پزشکي(سلامتي و بهداشت) :: سلامتي کودکان و نوجوانان

موضوع: رايانه، افسونگر پرخطر

تأثيرگذاري برخي از پيام هاي اجتماعي، بويژه پيام هايي كه متضمن تأمين سلامت و بهداشت و ارتقاي كيفيت زندگي افراد جامعه اند، در گرو استمرار و ارائه درست اين پيام هاست؛ از جمله پيام هاي مربوط به حفظ محيط زيست، رعايت مقررات راهنمايي و رانندگي، پرهيز از رفتار مخاطره آميز وشيوه هاي پرخطر زندگي، مانند اعتياد به سيگار و موادمخدر، بيماري هاي مسري (ايدز و هپاتيت) و نيز بيماري ها و عوارضي كه فرجام تلخ و محنت بار دارند. اما با رعايت اصول درست زندگي و نيز تدبير و دقت مي توان از ابتلاي به آنها درامان بود. چاقي، عوارض قلبي و ريوي، بيماري تالاسمي و همچنين تنبلي چشم كودكان در زمره مشكلات بهداشتي عمده اي است كه در اين زمينه مي توان مثال آورد. به راستي، چون نيك بنگريم، بسياري از مشكلات اجتماعي و فرهنگي و بهداشتي جامعه در زمره مشكلات هر روزه اي هستند كه هر روز بايد در باره آنها سخن گفت؛ يعني هر پيام رهايي بخش از گرفتاري ها و مشكلات هر روز هزاران مخاطب جديد مي يابد و از اين رو، پيوسته بايد در رسانه هاي جمعي، با شيوه اي جذاب و پركشش براي آگاهي افراد جامعه بازگو شود تا از ياد نرود و سرمشقي براي زندگي درست باشد. البته اين كار مستمر مي بايست جدا از تحليل ها و بررسي هاي مفصل و فراگيري باشد كه انديشمندان و متخصصان جامعه به كمك خبرنگاران و گزارشگران مطبوعات و راديو و تلويزيون انجام مي دهند و براي كمك به اعتلاي فرهنگي جامعه و بهبود كيفيت زندگي قشرهاي گوناگون مردم، در دسترس همگان مي گذارند.سخن گفتن درباره اصول درست و منطقي استفاده از رايانه و شيوه هاي ايمن ماندن از مشكلات و عوارض كاربرد غيراصولي و بيش از حد آن بي گمان يكي از اين پيام هاي فرهنگي، اجتماعي و بهداشتي است؛ زيرا هر روز به راستي هزاران مخاطب دارد و بي اغراق هر روز هزاران كودك و نوجوان به صف كاربران جديد رايانه مي پيوندند.
● رايانه، نماد پيشرفت جامعه امروز
رايانه را بايد از مهم ترين ابزارهاي ضروري و اجتناب ناپذير كار و زندگي انسان اين دوران و همچنين نسل هاي آينده دانست، به گونه اي كه اين ابزار شگفت انگيز همه كاره را مي توان نماد پيشرفت و توسعه جوامع بشري به شمار آورد. كاربرد رايانه در عرصه هاي گوناگون زندگي انسان چنان ابعاد گسترده و فراگيري يافته كه بيشتر فعاليت هاي زندگي او به اين دستگاه وابسته شده است. در اين ميان، گسترش روزافزون اين صنعت، انسان هاي اين دوران را با امواج بي امان و پياپي اطلاعات روبه رو كرده است و با اين روند اوج گيرنده، رايانه ها به گسترش اطلاعات شتاب مي دهند و انسان ها، بويژه در جوامع پيشرفته صنعتي، براي همگام شدن با اين سرعت و گسترش، ناگزيرند پرشتاب تر حركت كنند؛ اما پيامد گريزناپذير اين دگرگوني همانا افزايش تنش هاي رواني و نيز بيماري هاي گوناگون جسمي است.
نظرات عليرضا احمدي، كارشناس بهداشت حرفه اي، در مورد عوارض ناشي از كار با رايانه حاكي است: مشكلات بينايي از جمله عوارض كار زياد با رايانه است. اين مشكلات بسيار شايع عبارت اند از: درد، سرخي و سوزش چشم، دوبيني و خستگي چشم كه سرانجام سبب سردرد مي شود. در بررسي علت پديدآمدن اين عوارض بايد گفت: چشم هاي انسان عادت دارند كه بسيار راحت بر اشياي دور يا نزديك متمركز شوند؛ از اين رو، تمركز ماهيچه چشمي بر صفحه نمايشگر مي تواند اين ماهيچه را خسته كند. همچنين تغيير نور يا درخشندگي يا تغيير مسير ديد ميان صفحه نمايشگر و نوشته هايي كه تايپ مي شود، ماهيچه هاي چشم را خسته مي كند. در نتيجه، براثر جابه جايي زياد كلمات، از قدرت انطباق چشم به تدريج كاسته مي شود. اما اين عارضه براي كساني بيشتر خطرناك است كه دچار اختلالات انكساري اصلاح نشده هستند؛ از اين رو بايد اين نارسايي چشم خود را برطرف سازند.
● عوارض مفصلي و عضلاني
دردهاي عضلاني، درد مچ دست و بازوها و نيز درد گردن و كمر و خميدگي پشت از ديگر عوارض شايع و همگاني كار زياد و مداوم با رايانه است، عوارضي كه كاربران حرفه اي بيشتر در معرض ابتلا به آنها هستند؛ زيرا كاربران رايانه بيشتر وقت ها ناگزيرند ساعدها، دست ها، بازوان و پشت و گردن خود را ثابت نگه دارند كه در نتيجه فشار زيادي بر ماهيچه ها و تاندون هاي بدنشان وارد مي آيد و اگر اين فشار مدت هاي طولاني تداوم يابد، پيامد آن براي بيشتر كاربران، ابتلا به دردها و مشكلات عضلاني و مفصلي خواهد بود.
افزون بر اين، عوامل ارگونوميكي، از جمله كار سنگين، حركات تكراري، شيوه نشستن، زاويه ديد، وضعيت ميز و صندلي، ارتفاع صفحه كليد و نمايشگر، چگونگي تابش نور، سرعت تايپ و نداشتن آرامش رواني هم مي تواند از عوامل عمده خطرساز به شمار آيد.
● رايانه هم استرس زاست!
آقاي احمدي، كارشناس بهداشت حرفه اي كه نظراتش را در اين گزارش مي خوانيد، براين باور است كه كار زياد و غيراصولي با رايانه مي تواند آسيب هاي رواني هم پديد آورد. به گفته وي، كار زياد و دوري از همكاري در محيط كار مي تواند به بروز استرس و مشكلات رواني بينجامد. البته بايد گفت: كار با رايانه تنش زا نيست، بلكه كار زياد و سنگين است كه سبب ايجاد استرس و ناراحتي رواني مي شود. با توجه به نتايج تحقيقات و نيز گفته هاي كارشناسان و متخصصان، بايد گفت كه عوارض و پيامدهاي زيانبار كار مداوم با رايانه، اگر همراه با استراحت و رعايت اصول ايمني نباشد، مي تواند مانند اثرات مثبت كاربرد اين دستگاه جادويي، گسترده، متنوع و فراگير باشد. مثلاً بوي متصاعد شده از رايانه و نيز پرتوهاي نوري و امواج مغناطيسي اش خطرناك و زيانبار است، به گونه اي كه كار زياد با آن مي تواند كاربر را به حساسيت ها و عوارض پوستي مبتلا كند؛ زيرا ولتاژ زياد لامپ تصوير سبب توليد ميدان الكترو استاتيك و بارهاي الكتريكي مثبت در سطح خارجي صفحه نمايش مي شود و در ميدان بين بارهاي مثبت و صورت كاربر، گرد و خاك و ذرات در هر سو پراكنده مي گردد. در نتيجه، جريان بارهاي مثبت پديدآمده در اين ميدان ممكن است براي كساني كه حساسيت پوستي دارند، باعث خشكي و ترك خوردن پوست دست و صورت شود.
● پرتوهاي رايانه
متخصصان پرتوهاي رايانه را نيز به عنوان يكي از عوامل قابل توجه زايمان ها و بارداري هاي غيرعادي و تولد نارس و ناقص شناخته اند. پژوهشي كه براي پي بردن به چگونگي اين موضوع در ايالات متحده آمريكا صورت گرفته است. نشان مي دهد احتمال سقط جنين در زناني كه ميدان هاي مغناطيسي حاصل از رايانه با قدرت بيش از 0‎/9 ميكروتسلا (واحد اندازه گيري شدت ميدان مغناطيسي) آن ها را در برمي گيرد، بيشتر است. افزون بر اين، شرايط نامناسب بدن و همچنين استرس و فشارهاي پديد آمده از كار با رايانه از ديگر عوامل اين عوارض به شمار مي آيند. تدابير ايمني براي مصون ماندن از پرتوهاي خطرناك مواد راديو اكتيو مي تواند نشان دهنده ابعاد مسأله باشد. به گفته متخصصان، براي ايمن ماندن در برابر امواج خطرناكي كه طول موج پائين و فركانس بالا دارند، ضخامت ديوار سيماني بايد 40 سانتي متر و ضخامت ديوار آجري 80 سانتي متر باشد.
به اين سبب، براي ايمن ماندن دربرابر امواج خطرناك راكتورهاي انرژي اتمي، ديوارهاي پهن سربي ساخته شده است. يك متخصص انرژي اتمي با توجه به اين نكته، كار طولاني و بي وقفه با دستگاه رايانه را نيز خطرناك مي داند و مي گويد: تايپيستي كه دربرابر رايانه مي نشيند، همواره با دو ميدان امواج در تماس است: 1) امواج الكتريكي كه به صورتش مي تابد 2) امواج مغناطيسي كه پيوسته بدن او را از پائين به بالا دور مي زند و بازمي گردد. به اين سبب، اين افراد بايد پس از 10 دقيقه كار به مدت 10 دقيقه از جلو دستگاه كنار روند تا امواج از بدنشان خارج شود. نظرات دكتر احمد نخلي در اين زمينه همچنين حاكي است: جهان امروز را امواج گوناگون با تواترها و طول موج هاي مختلف در برگرفته است، از اين رو، برخي از اين امواج مفيد هستند و مي توان آن ها را با شيوه درست و مناسب براي تشخيص و درمان بيماري ها به كار برد؛ اما برخي ديگر خطرناك، زيان آور و ناخواسته اند كه به اين سبب بايد با وسائل ايمني مناسب از ورود آن ها به بدن انسان و محيط زندگي پيشگيري كرد.
● نمايشگرهاي خطرناك
پژوهش ها به طور كلي گوياي اين واقعيت است كه همه نمايشگرها پرتوهاي خطرناك و زيان آور دارند، زيرا به گفته مختصصان در مانيتورهايي كه لامپ اشعه كاتوئيك دارند، يك شعاع الكتروني در هر ثانيه حدود 50 بار يا بيشتر صفحه موزائيكي داخل لامپ تصوير را جارو مي كند و چنين است كه بر اثر شدت و ضعف يا قطع و وصل شدن اين پرتو الكتروني، تصويرهايي پديد مي آيد. همچنين به سبب وجود اين ميدان الكتريكي چند هزارولتي در داخل لامپ تصوير، پرتوالكترون ها هنگام عبور از فاصله ميان كاتد و صفحه موزائيكي، انرژي آزاد مي كند و سبب تابش مقدار قابل توجهي پرتو ايكس و پرتوفرابنفش مي شود.
با توجه به اين نكته، در طراحي لامپ تصوير بايد با كاربرد تكنيك لازم راه نفوذ اين پرتوها به سطح خارجي و رسيدن آن ها به بدن كاربران رايانه بسته شود. اما اين كار پرهزينه است و سبب گراني لامپ تصوير مي شود. در نتيجه، توليدكنندگان رايانه ارقام واقعي را فاش نمي كنند، يعني مقدار تابش پرتوهاي زيانبار را كمتر از آنچه هست، نشان مي دهند.
درواقع، بيشتر نمايشگرهايي كه امروزه به كار مي رود، پرتوهاي خطرناك ايكس و فرابنفش مي تابانند. افزون بر اين، كار با آن ها مي تواند خطرات ديگري داشته باشد كه عبارت اند از: خطرات ناشي از ميدان الكتريكي با ولتاژ بالا، ميدان هاي الكترومغناطيسي، امواج الكترو مغناطيسي فركانس پائين و امواج الكترو مغناطيسي فركانس بالا كه متخصصان معتقدند اين عوامل مي تواند در بروز انواع سرطان ها، ناهنجاري هاي كروموزومي و بيماري هاي ژنتيك و نيز پديدآمدن اختلال در ديد چشم و اختلال هاي عصبي و رواني نقش داشته باشند. از سوي ديگر، كار زياد و بي وقفه با رايانه مي تواند سبب بروز آسيب هاي چشمي گوناگون شود؛ بويژه آن كه نخستين اثر مستقيم آن خشك شدن اشك چشم است.
براي پي بردن به چگونگي اين مسأله به گفته ها و تحقيقات دكتر محمد ربيع، متخصص چشم، مي توان اشاره كرد كه حاكي است كساني كه زياد با يارانه كار مي كنند ممكن است به نزديك بيني خفيف دچار شوند. البته اثبات اين نكته گويا به پژوهش هاي بيشتر نياز دارد، اما به هر حال اين متخصص معتقد است كه كار با رايانه اشك چشم را كاهش مي دهد كه براي درمان آن مي توان از اشك مصنوعي استفاده كرد. البته اين كار بايد با نظر پزشك باشد.
● كودكان و عوارض بازي هاي رايانه اي
بازي هاي رايانه اي علاوه بر اثرات مخربي كه بر روحيه و رفتار كودكان و نوجوانان دارد، مي تواند عوارض جسمي گوناگون و قابل توجه نيز براي آن ها به بار آورد؛ چنان كه پزشكان مي گويند: بازي هاي رايانه اي اگر زياد و بيش از حد متعارف باشد، عوارض گوناگوني پديد مي آورد كه متداول ترين آن ها ابتلا به تيك عصبي، خستگي چشم، ورم انگشتان و تحريك سيستم عصبي است؛ عوارضي كه براي كودكان شديدتر است و در صورت عدم رعايت تعادل، مي تواند سبب سائيدگي غضروف ميان مفاصل شود و آن ها را به درد شديد مبتلا كند. با اين حال، با رعايت اصول ايمني در هنگام كار با رايانه مي توان از اين عوارض و گرفتاري ها پرهيز كرد و يا دست كم دامنه تأثيرگذاري آن ها را كاهش داد. برخي از اين اصول را با استناد به نظرات آقاي عليرضا احمدي، كارشناس بهداشت حرفه اي، به اين شرح مي توان برشمرد:
▪ كاركناني كه با رايانه كار مي كنند، بايد هرسال توسط متخصصان چشم معاينه شوند و به رهنمودهاي پزشكان به درستي توجه كنند.
▪ كاركناني كه مبتلا به دردهاي مفصل، كمر و شانه شده اند، بايد بي درنگ به پزشك طب كار يا متخصصان ديگر مراجعه كنند.
▪ كار با رايانه بايد در مدت محدود و همراه با استراحت هاي كوتاه مدت در ميان كار باشد. افزون بر اين، زنان بايد در دوران بارداري از كار با رايانه معاف شوند.
▪ روشنايي محل كار بايد همزمان با نورهاي سفيد و زرد تأمين شود و شدت تابش آن حدود 300 وات باشد. دماي اتاق كار نيز بايد ميان 19 تا 23 درجه سانتي گراد و رطوبت هوا حدود 50 درصد باشد.
▪ ميز كار را بايد در جايي گذاشت كه نور لامپ از سقف به اطراف آن بتابد و از گذاشتن ميز در جايي كه نور لامپ به طور مستقيم به صورت كاربر مي تابد، بايد پرهيز كرد.
▪ براي كاهش فشار وارده بر گردن و كمر مي توان از گيره هاي اوراق يا كاغذگير استفاده كرد.
▪ هنگامي كه با رايانه كار نداريد، چاپگر را خاموش كنيد يا آن را بيرون از محل كار بگذاريد.
▪ براي رفع آثار مخرب گازهاي توليدشده از رايانه و ضمائم آن بهتر است در و پنجره اتاق بازگذاشته شود تا هواي تازه جريان يابد يا اين كه مي توان از دستگاه تهويه استفاده كرد.
▪ فرم ميز و صندلي كار در حفظ سلامت عضلات و اسكلت بدن بسيار مؤثر است، از اين رو، در انتخاب آن ها بايد به ضرورت كاربرد اصول ارگونوميك توجه شود.

مطلب بعدی :: مطلب قبلی