عادات دهانى كودكان و ناهنجارى هاى دندانى فكى

پزشکي(سلامتي و بهداشت) :: بهداشت دهان و دندان

موضوع: عادات دهانى كودكان و ناهنجارى هاى دندانى فكى

عادات دهانى و ناهنجارى هاى دندانى فكى عواملى هستند كه كودك را در دوره اختلاط دندان هاى شيرى و دائمى (۶ تا ۱۲سال) نيازمند درمان ارتودنسى مى كند. اين سطح از درمان را تحت عنوان ارتودنسى Interceptive مطرح مى كنند كه در واقع زمانى انجام مى گيرد كه وقت انجام درمان هاى پيشگيرانه ارتودنسى گذشته اما هنوز تا دوران بلوغ كودك زمان داريم و مى توانيم با استفاده از دستگاه هاى فانكشنال الگوى حركتى فكين و دندان ها را به مسير طبيعى هدايت كنيم. زيرا زمانى كه فرد وارد مرحله بلوغ شود و ديگر تغيير محل فكين با ارتودنسى امكان پذير نيست و تنها مى توان با استفاده از سيم ها و براكت هاى ارتودنسى ثابت دندان ها را به ظاهر مرتب كرد و در صورتى كه فرد نياز به جابه جايى افقى يا عمودى فكين داشته باشد راه حلى جز اعمال پيچيده جراحى وجود ندارد.
لذا توصيه مى شود اگر والدين علائمى نظير موارد زير در كودك خود مشاهده كردند سريعاً جهت تشخيص و درمان با دندانپزشك خود مشاوره كرده تا در صورت لزوم به متخصص ارجاع گردند:
- چانه جلو زده يا جلوزدگى دندان هاى فك پايين (اكلوژن كلاس III)
- چانه عقب رفته يا جلوزدگى دندان هاى فك بالا (اكلوژن كلاس II)
- تقعر يا تحدب بيش از حد صورت با كمك بررسى نيم رخ كودك
- ناقرينگى صورت حين بازماندن يا بستن دهان (Asymetry)
- جابه جايى، شلوغى و يا درهم رفتگى دندان ها (Crowding)
- همپوشانى بيش از حد دندان هاى قداحى (Deepbite)
- فاصله بين دندان هاى قداحى فك بالا و پايين حين بسته بودن دهان (Open Bite)
- همپوشانى معكوس، به طورى كه دندان هاى فك پايين در خلف دهان دندان هاى فك بالا را بپوشانند. (Cross Bite)
همچنين يك سرى عادات دهانى در بعضى كودكان وجود دارد كه در صورت ادامه داشتن آنها تا بعد از پنج سالگى باعث ايجاد ناهنجارى هايى در سيستم فكى دندانى كودك مى شوند نظير:
- دندان قروچه يا سابيدن دندان ها هنگام خواب و با به طور ناخودآگاه (Bruxism)
- فشار دادن دندان ها روى هم به طور ناخودآگاه (Clenching)
- مكيدن انگشت ها به خصوص انگشت شست (Thumb Sucking)
- مكيدن يا گزيدن لب (Lip biting)
- خيس كردن مداوم لب يا زبان (Lip Licking)
- جويدن ناخن ها (Nail biting)
- تنفس دهانى با علامت بازماندن دهان به خصوص هنگام خواب (Mouth breathing)
- قراردادن زبان بين دندان ها به خصوص هنگام بلع و بسته بودن دهان (Tongue trusthing)
همچنين خودآزارى با منشاء روانى (Self mutation)
• درمان عادات دهانى كودكان
براى درمان عادات دهانى كودكان در ابتدا از روش جايزه درمانى استفاده مى كنيم يعنى با صحبت كردن با كودك و دادن توضيحات قانع كننده به وى به تدريج كودك را به ترك عادت تشويق مى كنيم. به اين شكل كه جدولى را تهيه كرده و با كودك قرار گذاشته مى شود كه مثلاً هر روزى كه اين عمل را انجام ندهد در اين جدول علامتى خواهد خورد و اگر تعداد علامت ها به مثلاً پنج عدد رسيد، كودك هديه اى را از طرف والدين يا دندانپزشك خود دريافت خواهد كرد. دادن تذكرهاى پى درپى و يا اخم كردن يا عصبانى شدن در اين روش قطعاً نتيجه را معكوس خواهد كرد. در صورت بى نتيجه بودن اين پروسه، از روش يادآورى استفاده مى كنيم. بدين طريق كه علامتى روى مثلاً انگشتى كه كودك مى مكد مى گذاريم تا زمانى كه وى مى خواهد آن را بمكد به وى يادآورى كند كه اين كار مى تواند به او صدمه بزند. در نهايت استفاده از دستگاه هاى ترك عادت زمانى توصيه مى شود كه هيچ يك از راه هاى فوق موثر واقع نشده و كودك براى ترك عادت به مانعى فيزيكى نياز دارد. بدين صورت كه پس از قالب گيرى از دهان، دستگاهى براى بيمار ساخته مى شود كه بسته به ميزان همكارى كودك مى تواند به طور ثابت يا متحرك (چند ساعت در روز) استفاده شود. شبكه ها و حلقه هاى مفتولى كه در دستگاه تعبيه مى شود امكان مثلاً مكيدن انگشت را از كودك مى گيرد. مدت استفاده از دستگاه نيز بسته به كسب نتيجه متفاوت است.
در مورد فشاردادن دندان ها روى هم و دندان قروچه كه كودك را علاوه بر ساييدگى دندان ها دچار سفتى عضلات صورت و يا ناراحتى در مفصل گيجگاهى فكى مى كند علت مى تواند اضطراب باشد. لذا حمايت بيشتر از كودك و جلب اعتماد بيشتر وى و حتى در صورت نياز استفاده از برخى آرامبخش ها با دوز بسيار پايين مى تواند نتيجه بخش باشد و اگر مشكل رفع نشد استفاده از گاردهايى كه به شكل پلاستيك هاى نرم يا سخت نعلى شكل ساخته شده و در دهان كودك قرار مى گيرند توصيه شده است. خيس كردن لب علائم فكى به جاى نمى گذارد اما قرمزى، التهاب و پوسته پوسته شدن خطوط دورلبى را به دنبال دارد. اما مكيدن و گاز گرفتن لب علاوه بر نشانه هاى فوق مى تواند بيرون زدگى دندان هاى فك بالا يا پائين را به دنبال داشته باشد. جويدن ناخن و خودآزارى نيز بيشتر جنبه روانى دارند و نياز به ارجاع به روانپزشك مورد توجه قرار مى گيرد. اما مكيدن انگشت كه جزء شايع ترين عادت ها دهانى است علاوه بر بيرون زدگى دندان هاى قدامى بالا و عقب رفتگى دندان هاى قدامى پايين به علت پايين افتادن زبان از محل طبيعى خود كه سقف كام است باعث تنگى قوس فك بالا نيز مى شود پس به دستگاهى نياز است كه علاوه بر ايجاد مانعى براى به دهان بردن انگشت، داراى ابزار كافى جهت باز كردن قوس فك بالا نيز باشد. در Tongue trvst كه در واقع به علت باقى ماندن عادت بلع نوزادى در كودكان است، كودك براى بستن كامل فضاى دهانى و تلفظ برخى حروف زبان را بين دندان هاى قدامى و فك قرار مى دهد كه اين كار مانع رويش كامل اين دندان ها مى شود به طورى كه حين بستن دهان بين آنها فاصله وجود دارد. درمان هاى مختلفى براى اين ناهنجارى وجود دارد كه در تمام آنها كودك تمرين مى كند كه هنگام بلع يا بستن دهان زبان را در محل طبيعى خود يعنى سقف دهان قرار دهد. مثلاً ليوان آبى را در دسترس وى قرار داده و از او خواسته مى شود كه هر چند وقت يك جرعه از آن بنوشد و حين فرو دادن زبانش را روى سقف دهانش قرار دهد. و يا اينكه آب نبات را با نوك زبانش در سقف دهان نگه دارد. در صورتى كه اين درمان ها موفقيت آميز نبود دستگاهى براى كودك ساخته مى شود كه داراى شبكه اى فلزى است كه از جلو آمدن زبان و قرارگيرى آن بين دندان هاى قدامى جلوگيرى مى كند؛ در نتيجه بين اين دندان ها مانعى براى رويش وجود نداشته تا زمانى كه به هم برسند و فاصله برطرف شود.
اما علت تنفس د هانى بسته بودن راه هوايى بينى است كه منشاء آن مى تواند انحراف تيغه ميانى بينى، پوليپ هاى بينى و يا وجود لوزه هاى بزرگ باشد و نشانه آن باز ماندن دهان بيمار به خصوص هنگام خواب است؛ درمان آن نيز جراحى با هدف رفع علت اوليه است. در صورت به تعويق انداختن درمان علاوه بر علائم فوق و تو دماغى حرف زدن، تنگى فكين و نيز دراز شدن صورت به دليل پائين افتادن زبان براى ايجاد راه هوايى از طريق دهان است. درمان ارتودنسى پس از جراحى شامل دستگاهى براى باز كردن قوس فكين است كه در صورت ناهنجارى هاى ديگر دندانى اجزايى نيز به آن اضافه مى شود.
در مورد مسائلى از قبيل بيرون زدگى فك بالا يا پايين، تحدب يا تقعر بيش از حد و يا ناقرينگى صورت كه به دليل رشد زياده از حد و يا عدم رشد يكى از فكين است از دستگاه هاى فانكشنان بهره مى بريم كه بسته به مورد كودك، رشد يكى از فكين را تحريك و مانع رشد بيش از حد فك مقابل مى شود و بدين طريق الگوى طبيعى قرارگيرى فكين را برقرار مى كند. دستگاه هاى ارتودنسى Interceptive بايد تا دو سال پس از اتمام جهش رشدى دوران بلوغ در دهان باقى بمانند و در صورتى كه پس از رفع مشكل ظاهرى سريعاً برداشته شوند احتمال برگشت به حالت قبل وجود دارد.
استفاده از زمان جهش رشدى در دوران بلوغ كه براى دختران ۱۰ تا ۱۲ سال و براى پسران ۱۲ تا ۱۴ سال است براى درمان ارتودنسى به خصوص مواردى كه نياز به حركت يا گسترش فكين هست، اهميت زيادى دارد و تاكيد دندانپزشكان به والدين جهت انجام معاينات ارتودنسى در حدود ۷ سالگى، به دليل پيشگيرى از نياز به جراحى فكين در آينده است.

مطلب بعدی :: مطلب قبلی